Wyjątkowa okolica

Strona początkowaStrona początkowa
Park dyrekcyjny i ogródek botaniczny
O Białowieży i Puszczy Białowieskiej inaczej...

PUSZCZA BIAŁOWIESKA

fot. J. Hereźniak    Puszcza Białowieska to w skali Europy obiekt szczególny, nie ze względu na zajmowany obszar, lecz dlatego, że właśnie tutaj, dzięki specyficznemu biegowi dziejów, zachowały się lasy naturalne o charakterze pierwotnym, a więc "puszczańskim". Lasy te ukształtowały się w sposób naturalny, zależnie od lokalnej żyzności i wilgotności gleb, a ich skład wynika z wymagań środowiskowych poszczególnych gatunków drzew. Nie noszą one zniekształceń spowodowanych gospodarką człowieka. Puszcza reprezentuje pozostałości pierwotnej szaty leśnej, jaka istniała przed kilkoma tysiącami lat na naszym kontynencie.
Lasy naturalne Puszczy Białowieskiej cechuje wielogatunkowość. Są to lasy wielopiętrowe, o skomplikowanej budowie przestrzennej. Dodatkowym elementem, właściwym lasom naturalnym, jest obecność stojących i leżących martwych drzew. Ta skomplikowana struktura decyduje o wyjątkowym bogactwie i różnorodności środowisk w Puszczy, co znajduje wyraz w niespotykanym gdzie indziej bogactwie form życiowych, a więc flory - roślin i grzybów - oraz fauny. W Puszczy występuje ponad 1050 gatunków roślin naczyniowych, przeszło 3500 gatunków grzybów, około 13 000 gatunków zwierząt. Wiele z nich to gatunki gdzie indziej rzadkie, stanowiące relikty lasów pierwotnych, zanikające lub już niespotykane na znacznych obszarach Europy. Ich przedstawicielem jest żubr - największe zwierzę zamieszkujące Europę w czasach historycznych. Do początków XX wieku żubr na wolności zachował się tylko w Białowieży i na Kaukazie.
    Prócz bogactwa flory i fauny kolejną cechą Puszczy jest duży udział gatunków liściastych, znacznie większy, niż w pozostałych lasach Polski i Europy, leżących w tej strefie. Wynika to z faktu, iż najżyźniejsze gleby na jej terenie nie zostały przejęte przez rolnictwo, a nadal porasta je las i to naturalny. Właśnie w tym lesie spotyka się kilkusetletnie drzewa pomnikowe o wymiarach nieznanych nawet leśnikom, a więc najwyższe w Europie lipy i jesiony osiągające 43 m wysokości, czy ponadtrzydziestometrowe wierzby iwy, znane zazwyczaj jako większe krzewy lub niewysokie drzewa.
   Dzisiejsza Puszcza Białowieska to obszar 150 000 ha, położony po obydwu stronach granicy Polski i Białorusi.
   Najcenniejszym przyrodniczo obiektem w polskiej części Puszczy jest najstarszy w Polsce - Białowieski Park Narodowy. Jego początkiem było leśnictwo "Rezerwat" utworzone 29 grudnia 1921 roku, przemianowane w 1925 roku na nadleśnictwo, które w 1932 roku otrzymało status Parku Narodowego w Białowieży. W 1947 roku park restytuowano, nadając mu obecną nazwę. W 1977 roku UNESCO uznało go za Światowy Rezerwat Biosfery, zaś w 1979 roku jako jedyny obiekt przyrodniczy Polski został wpisany na listę Dziedzictwa Światowego. Uznany za Światowy Rezerwat Biosfery Włączony do Listy Światowego Dziedzictwa Ludzkości Logo Białowieskiego Parku Narodowego
Białowieski Park Narodowy obejmuje 10 501,95 ha. Jego zasadniczą część stanowi ścisły rezerwat przyrody (4747,17 ha), leżący w centralnej części Puszczy, w widłach rzek Hwoźnej i Narewki. Głównym zadaniem tego obszaru jest zachowanie bogactwa przyrody, tj. stosunków wodnych, gleb, flory i fauny oraz zapewnienie naturalnego przebiegu procesów zachodzących w ekosystemach. Teren ten jest udostępniany do badań naukowych, lecz niektóre z nich związane z eksperymentami lub zbiorem dużej ilości materiału żywego są zabronione. Rezerwat ścisły jest udostępniany zwiedzającym wyłącznie z uprawnionym przewodnikiem po ustalonych trasach.
fot. J. Walencik    W 1996 roku do Parku Narodowego dołączono 5155 ha leżących na północ i zachód od rezerwatu ścisłego, tworzących obręb ochronny Hwoźna. Jest to obszar chroniony, z tym, że wykonywane są prace związane z pielęgnacją młodych pokoleń lasu, i regulowaniem występowania niektórych szkodliwych owadów. Działania te zmierzają do unaturalnienia ekosystemów przez ponad 75 lat poddanych intensywnej działalności gospodarczej. Kolejną częścią składową parku jest Ośrodek Hodowli Żubrów, obejmujący rezerwaty hodowlane oraz specjalny rezerwat pokazowy, gdzie prócz żubrów eksponowane są koniki typu tarpana, jelenie, sarny, łosie, dziki, wilki oraz żubronie. Białowieski Park Narodowy zajmuje się także żubrami żyjącymi na wolności w polskiej części Puszczy. Dyrekcji Parku podlega zabytkowy XIX-wieczny Park Pałacowy, w którym mieszczą się między innymi muzeum przyrodnicze oraz Ośrodek Edukacji Przyrodniczej. Dzięki istnieniu Białowieskiego Parku Narodowego sąsiadująca z nim Białowieża stała się znanym ośrodkiem nauk przyrodniczych, siedzibą sześciu placówek naukowych.

    Pozostała część polskiej części Puszczy Białowieskiej - 52 000 ha to lasy gospodarcze o specjalnych zasadach prowadzenia gospodarki leśnej. Od października 1995 roku lasy te mają status Leśnego Kompleksu Promocyjnego, w którym gospodarka leśna musi być prowadzona w sposób zapewniający zachowanie bioróżnorodności. Zakłada się między innymi zakaz wyrębu drzew starych, pozostawienie części drzewostanu do stanu śmierci biologicznej, a także zostawianie części drzew z dziuplami ze względu na ich rolę w zachowaniu rzadkich gatunków zwierząt i roślin. W zagospodarowanej części Puszczy istnieje 20 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 3445 ha oraz prawie 900 drzew chronionych jako pomniki przyrody.
    Białoruska część Puszczy Białowieskiej - 87 500 ha chroniona jest jako Państwowy Park Narodowy "Biełowieżskaja Puszcza". W 1993 roku Białoruski Park Narodowy uzyskał status rezerwatu biosfery. Park posiada muzeum, pracownię naukową oraz zwierzyniec pokazowy. W parku bytuje wolne stado żubrów liczące około 300 sztuk.
    Wprawdzie Puszcza Białowieska to głównie obiekt przyrodniczy, lecz należy zwrócić uwagę na ciekawe elementy kultury, między innymi dawne budownictwo drewniane, ślady dawnego bartnictwa zachowane głównie na terenie Parku Narodowego, a także zwyczaje i obrzędy związane z religią prawosławną i językiem miejscowej ludności, z wpływami białoruskimi i ukraińskimi. Jest to cenne uzupełnienie walorów przyrodniczych tego obszaru.

dr Czesław Okołów

Ciekawe odsyłacze dotyczące okolicy:
POLSKIE REZERWATY BIOSFERY
INFORMATOR BIAŁOSTOCKI
BIAŁYSTOK ONLINE
STRONA O ŻUBRACH

Do początku strony

Webmaster:Mail to webmaster

Data ostatniej modyfikacji: 04-12-30

<<<< Powrót